Kapalı Dolaşım

Kapalı dolaşımda kan, kalp ve damarlardan oluşan bir sistem içinde vücutta dolaşır. Atar damarlar ile toplar damarlar, kılcal damarlarla bağlı olduğundan, kan vücut boşluğuna dolmaz.

Kapalı kan dolaşım sistemi bütün omurgalılarda (balıklar, kurbağalar, sürüngenler, kuşlar ve memeliler) ve toprak solucanı (halkalı solucan) ile mürekkep balığı gibi bazı omurgasız hayvanlarda görülür.

Toprak solucanında; sırtta ve karında olmak üzere iki ana damar ve bunları birbirine bağlayan halka şeklinde yan damarlar vardır. Bu yan damarlardan, 7. ve 11. halkalar arasında kalan 5 çift damar, kasılıp gevşeme özelliğinde olduklarından kalp görevi yapar.

Kan dolaşımında görevli kılcal damarlar deri ve bağırsak yüzeyine yayılır. Buradan (nemli deri) aldıkları oksijen veya besinleri diğer damarlarla vücudun farklı kısımlarına dağıtırlar. Kanın vücuttaki hareketi sırtta arkadan öne doğru, karında ise önden arkaya doğrudur.

Balıklarda; bir kulakçık ve bir karıncıktan oluşan iki bölmeli bir kalp bulunur. Karıncıktan pompalanan kirli kan (CO2 li) temizlenmek üzere solungaçlara gönderilir. Solungaçlarda temizlenen (karbon dioksiti bırakıp oksijeni alır) kan, buradan vücuda gönderilir. Vücutta kirlenen kan tekrar kalbe getirilir. Bu nedenle kalplerinde her zaman kirli kan bulunur. Kirli ve temiz kan ayrı ayrı dolaşır.

Solunum organında temizlenen kan, kalbe gelmediği için balıklarda küçük kan dolaşımı yoktur. Soğuk kanlı hayvanlardır.

Kurbağalarda; iki kulakçık ve bir karıncıktan oluşan üç bölmeli kalp bulunur. Vücut sıcaklıkları çevre sıcaklığına göre değişen soğuk kanlı canlılardır.

Sağ kulakçığa vücutta kirlenen CO2 li kan, sol kulakçığa ise akciğerlerden gelen O2 li kan getirilir. Kulakçıkların aynı anda kasılmasıyla, karıncığa dolan kirli ve temiz kan burada karışır.

Karıncığın kasılmasıyla karışık kanın bir kısmı temizlenmek üzere akciğerlere, bir kısmı da kullanılmak üzere vücuda gönderilir.

Vücutlarında karışık kan dolaşır. Yapılan son çalışmalarda, bu karışmanın yarı yarıya olmadığı, vücuda gönderilen kanda oksijen oranının daha fazla olduğu görülmüştür. Vücutlarında karışık kanın dolaşması; yeterli enerji üretmelerini engellediği için, vücut ısılarını çevreye göre ayarlarlar.

Sürüngenlerde; kurbağalarda olduğu gibi kalp üç bölmelidir. Sadece karıncıkta yarım perde bulunur. Bu perde sayesinde kirli ve temiz kan daha az karışır. Ancak vücutlarda yine karışık kan dolaşır. Soğuk kanlı hayvanlardır.

Bir sürüngen olan timsahlarda ise kalp dört bölmelidir. Kalpte sol kulakçık ve sol karıncıkta temiz kan, sağ kulakçık ve sağ karıncıkta ise kirli kan bulunur. Bu nedenle kalplerinde kirli ve temiz kan karışmaz.

Ancak kalpten çıkan atar damarlar arasında bulunan panizza kanalında, kirli ve temiz kan karıştığı için vü- cutlarında karışık kan dolaşır. Soğuk kanlı hayvanlardır. Yani vücut sıcaklıklarını çevre sıcaklığına göre değiştirirler.

Kuş ve memelilerde; diğer omurgalılardan farklı olarak kirli ve temiz kan hiçbir zaman birbirine karışmaz. Kuşlarda ve memelilerde kalbin sağ tarafından kirli kan, sol tarafında ise temiz kan bulunur. ıki canlı grubunda da vücut ısısı sabittir (sıcak kanlı canlılar).

KAPALI DOLAŞIM – PDF

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
buraya adınızı giriniz